Χρόνιος Πόνος: Πώς Βοηθά η Φυσιοθεραπεία

Πολλοί από τους ανθρώπους που έρχονται στην κλινική μας στη Λευκωσία έχουν πόνο εδώ και μήνες, μερικές φορές χρόνια. Συνήθως έχουν ήδη δοκιμάσει ξεκούραση, παυσίπονα, μία ή δύο απεικονίσεις και μερικές συνεδρίες παθητικής θεραπείας. Ο πόνος όμως είναι ακόμη εκεί — και μαζί του μια σιωπηλή ανησυχία: κάτι σοβαρό πρέπει να συμβαίνει, αλλιώς θα είχε περάσει.

Συνήθως δεν ισχύει αυτό. Ο πόνος που επιμένει είναι πραγματικός, αλλά συχνά δείχνει περισσότερο πόσο ευαίσθητο έχει γίνει το σύστημα παρά κάποια συνεχιζόμενη βλάβη. Αυτό αλλάζει το τι βοηθά. Ο οδηγός αυτός εξηγεί τι είναι ο χρόνιος πόνος, πού ταιριάζει η φυσιοθεραπεία, τι δείχνει ειλικρινά η έρευνα και πότε πρέπει να δείτε πρώτα γιατρό.

Τι Είναι ο Χρόνιος Πόνος;

Χρόνιος πόνος είναι ο πόνος που κρατά, ή ξαναέρχεται, για περισσότερο από τρεις μήνες. Αυτός είναι ο ορισμός του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Είναι πολύ συχνός. Μια μεγάλη έρευνα στην Ευρώπη βρήκε ότι περίπου ένας στους πέντε ενήλικες ζει με μέτριο ή έντονο χρόνιο πόνο.

Οι γιατροί τον χωρίζουν σε δύο μεγάλες ομάδες:

• Πόνος που συνδέεται με συγκεκριμένη πάθηση — για παράδειγμα αρθρίτιδα στο γόνατο, ρευματοειδής αρθρίτιδα ή ερεθισμένο νεύρο στην ισχιαλγία.
• Πόνος που είναι πάθηση από μόνος του — καμία άλλη διάγνωση δεν τον εξηγεί καλύτερα. Παραδείγματα είναι η ινομυαλγία και ο μακροχρόνιος πόνος στη μέση χωρίς σαφή αιτία. Συχνά συνοδεύεται από κούραση, κακό ύπνο και πεσμένη διάθεση.

Οι δύο συχνά συνυπάρχουν. Σε κάθε περίπτωση, το πρώτο βήμα είναι μια σωστή αξιολόγηση. Το ίδιο λένε και οι εθνικές κλινικές οδηγίες του Ηνωμένου Βασιλείου: να εξετάζεται ολόκληρος ο άνθρωπος — τι τροφοδοτεί τον πόνο και πώς επηρεάζει τη ζωή του.

Γιατί ο Πόνος Μπορεί να Συνεχίζεται Αφού Επουλωθούν οι Ιστοί

Οι περισσότεροι ιστοί — μύες, τένοντες, σύνδεσμοι, ακόμη και τα οστά — επουλώνονται μέσα σε εβδομάδες έως λίγους μήνες. Κι όμως ο πόνος μπορεί να συνεχίζεται πολύ αργότερα. Ο πόνος παράγεται από το νευρικό σύστημα ως σήμα προστασίας και επηρεάζεται από πολύ περισσότερα από τη βλάβη των ιστών: ο ύπνος, το άγχος, οι προηγούμενες εμπειρίες, ο φόβος της κίνησης και το πόσο εμπιστευόμαστε το σώμα μας παίζουν όλα ρόλο.

Όταν ο πόνος διαρκεί, το νευρικό σύστημα μπορεί να γίνει πιο ευαίσθητο. Σκεφτείτε έναν συναγερμό καπνού που χτυπά όταν φρυγανίζετε ψωμί. Ο συναγερμός είναι πραγματικός· απλώς είναι ρυθμισμένος πολύ ευαίσθητα. Γι' αυτό δύο άνθρωποι με το ίδιο αποτέλεσμα στη μαγνητική μπορεί να νιώθουν πολύ διαφορετικό πόνο. Και γι' αυτό ο πόνος δεν σημαίνει πάντα βλάβη. Αυτό δεν σημαίνει «είναι όλα στο μυαλό σας». Είναι ο λόγος που μια σωστή θεραπεία δουλεύει μαζί με το νευρικό σύστημα και όχι εναντίον του.

Τι Είναι η Φυσιοθεραπεία και Πώς Βοηθά;

Η φυσιοθεραπεία (ή «φυσικοθεραπεία», όπως λέγεται συχνά) είναι ρυθμιζόμενο επάγγελμα υγείας που χρησιμοποιεί αξιολόγηση, εκπαίδευση, άσκηση και θεραπεία με τα χέρια για να βοηθήσει τους ανθρώπους να κινούνται και να λειτουργούν καλύτερα. Για κάποιον με χρόνιο πόνο, ο φυσιοθεραπευτής κάνει τέσσερα βασικά πράγματα:

1. Αξιολογεί την πλήρη εικόνα — την κίνηση, τη δύναμη, το καθημερινό φορτίο, τον ύπνο, τη δουλειά, τις ανησυχίες σας — και ελέγχει για οτιδήποτε χρειάζεται γιατρό.
2. Εξηγεί με απλά λόγια τι συντηρεί τον πόνο σας, ώστε να ξέρετε τι είναι ασφαλές.
3. Φτιάχνει ένα σταδιακό πλάνο άσκησης και δραστηριότητας που ξεκινά από εκεί που βρίσκεστε σήμερα, όχι από εκεί που ήσασταν πριν τον πόνο.
4. Σας παραδίδει το πλάνο, ώστε να διαχειρίζεστε τις εξάρσεις και να προχωράτε χωρίς να εξαρτάστε από την κλινική.

Η θεραπεία με τα χέρια μπορεί να βοηθήσει βραχυπρόθεσμα να ηρεμήσει ο πόνος και να γίνει η κίνηση πιο εύκολη, αλλά από μόνη της σπάνια αρκεί για τον χρόνιο πόνο. Τα ενεργητικά κομμάτια — η κατανόηση και η σταδιακή κίνηση — είναι αυτά που στηρίζει περισσότερο η έρευνα.

Τα Οφέλη της Φυσιοθεραπείας για Χρόνιους Πόνους

1. Κατανόηση του πόνου σας

Ο φυσιοθεραπευτής εξηγεί πώς λειτουργεί ο πόνος και γιατί μπορεί να κρατά. Οι έρευνες δείχνουν ότι αυτή η εξήγηση μπορεί να μειώσει τον πόνο και τους περιορισμούς. Μπορεί επίσης να μειώσει τον φόβο της κίνησης, τις σκέψεις ότι «θα συμβεί το χειρότερο» και τις συνεχείς επισκέψεις σε γιατρούς. Λειτουργεί καλύτερα μαζί με άσκηση.

2. Σταδιακή άσκηση και δραστηριότητα

Η άσκηση έχει την πιο σταθερή υποστήριξη από όλες τις θεραπείες. Οι εθνικές κλινικές οδηγίες του Ηνωμένου Βασιλείου συστήνουν επιβλεπόμενο ομαδικό πρόγραμμα άσκησης για χρόνιο πόνο χωρίς σαφή υποκείμενη αιτία, και γενικά να μένετε δραστήριοι. Μια μεγάλη ανασκόπηση εκατοντάδων μελετών, με δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους, βρήκε ότι η άσκηση μπορεί να μειώσει τον πόνο και να βοηθήσει τους ανθρώπους να κάνουν περισσότερα. Οι παρενέργειες ήταν λίγες — κυρίως παροδικός μυϊκός πόνος. Κανένα είδος άσκησης δεν ξεχώρισε καθαρά από τα άλλα.

3. Επιστροφή σε ό,τι έχει σημασία

Οι άνθρωποι με χρόνιο πόνο συχνά σταματούν πράγματα που αγαπούν — περπάτημα, παιχνίδι με τα παιδιά, άθληση, κηπουρική — από φόβο μήπως χειροτερέψουν. Ο φυσιοθεραπευτής σάς βοηθά να τα επαναφέρετε βήμα-βήμα, ώστε η ζωή σας να μεγαλώνει πριν ακόμη μικρύνει ο πόνος.

4. Λιγότερες παθητικές θεραπείες και λιγότερες εικασίες

Οι ίδιες οδηγίες συστήνουν να μη χρησιμοποιούνται μηχανήματα ηλεκτροθεραπείας και υπέρηχοι για χρόνιο πόνο χωρίς σαφή αιτία, επειδή οι μελέτες δεν έδειξαν ότι βοηθούν. Συστήνουν επίσης να μην ξεκινούν πολλά παυσίπονα για αυτό το είδος πόνου, μεταξύ αυτών τα ισχυρά παυσίπονα (οπιοειδή), η παρακεταμόλη και τα αντιφλεγμονώδη. Ο φυσιοθεραπευτής σάς βοηθά να επενδύσετε χρόνο και χρήματα σε ό,τι είναι πιθανό να βοηθήσει.

5. Πλάνο για τις εξάρσεις

Οι εξάρσεις συμβαίνουν, ακόμη κι όταν όλα πηγαίνουν καλά. Το να ξέρετε από πριν πώς να προσαρμόσετε τη δραστηριότητά σας για λίγες μέρες — αντί να σταματήσετε τα πάντα — είναι από τις πιο χρήσιμες δεξιότητες που μπορείτε να αποκτήσετε.

Τι Λέει η Έρευνα — και τα Όριά της

Η ειλικρίνεια για τα στοιχεία έχει σημασία, ειδικά στον χρόνιο πόνο:

• Οι εθνικές κλινικές οδηγίες του Ηνωμένου Βασιλείου: συστήνουν άσκηση και να μένετε δραστήριοι. Προτείνουν επίσης ψυχολογική υποστήριξη (θεραπεία μέσω συζήτησης) και, σε ορισμένες περιπτώσεις, έναν σύντομο κύκλο βελονισμού.
• Μια μεγάλη ανασκόπηση μελετών για την άσκηση: κυρίως μικρά έως μέτρια οφέλη στον πόνο και στην καθημερινότητα. Πολλές μελέτες ήταν μικρές και σύντομες, οπότε τα στοιχεία δεν είναι ισχυρά.
• Μια μεγάλη ανασκόπηση για τον χρόνιο πόνο στη μέση: περίπου 250 μελέτες. Η άσκηση πιθανότατα μειώνει τον πόνο σε σύγκριση με καμία θεραπεία ή τη συνήθη φροντίδα.

Με απλά λόγια: η φυσιοθεραπεία με βάση την άσκηση είναι ένα ασφαλές, λογικό πρώτο βήμα που βοηθά πολλούς ανθρώπους, αλλά δεν είναι γρήγορη λύση και τα αποτελέσματα διαφέρουν. Ο στόχος είναι να κινείστε καλύτερα, να κάνετε περισσότερα και να νιώθετε ότι έχετε τον έλεγχο — με τη μείωση του πόνου ως ευπρόσδεκτο κέρδος όταν έρθει.

Τα Συνηθισμένα Οφέλη της Επίσκεψης σε Φυσιοθεραπευτή για Πόνο στη Μέση

Ο πόνος στη μέση είναι η πιο συχνή αιτία χρόνιου πόνου, οπότε αξίζει μια ευθεία απάντηση. Η επίσκεψη σε φυσιοθεραπευτή για πόνο στη μέση συνήθως σημαίνει:

• Έλεγχο για «κόκκινες σημαίες» και καθησύχαση όταν, όπως στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν υπάρχει σοβαρή αιτία.
• Σαφή εξήγηση του τι προκαλεί και τι δεν προκαλεί τον πόνο σας — και γιατί ευρήματα όπως οι «προβολές δίσκου» είναι συχνά και σε ανθρώπους χωρίς πόνο.
• Να μένετε δραστήριοι αντί για ξεκούραση, όπως συστήνουν οι κλινικές οδηγίες για τον πόνο στη μέση.
• Πρόγραμμα άσκησης στα μέτρα σας, που σύμφωνα με μια μεγάλη ανασκόπηση μελετών πιθανότατα βοηθά στον χρόνιο πόνο στη μέση.
• Αποφυγή περιττών απεικονίσεων, ενέσεων και παθητικών θεραπειών, και γνώση του πότε χρειάζεται πραγματικά παραπομπή.

Για την πλήρη εικόνα, διαβάστε τους οδηγούς μας για τον πόνο στη μέση και την ισχιαλγία.

Χρόνιος Πόνος ανά Περιοχή: Οι Οδηγοί μας

Ο χρόνιος πόνος συχνά «εγκαθίσταται» σε μερικά γνώριμα σημεία. Αυτά τα άρθρα εμβαθύνουν στο καθένα:

• Πόνος στη μέση — γιατί είναι τόσο συχνός και τι πραγματικά βοηθά.
• Ισχιαλγία — διάγνωση, θεραπεία και αποκατάσταση όταν ο πόνος κατεβαίνει στο πόδι.
• Πόνος στον αυχένα και πονοκέφαλοι — πώς βοηθά η φυσιοθεραπεία εκεί που τα παυσίπονα δεν αρκούν.
• Πόνος στο γόνατο μετά τα 40 — πότε είναι αρθρίτιδα, πότε όχι, και τι λειτουργεί.
• Δουλειά γραφείου και πόνος — πόνος σε αυχένα, πλάτη και καρπό από πολλές ώρες στον υπολογιστή.

Τι Δεν Υποσχόμαστε

Κανείς δεν μπορεί να υποσχεθεί ειλικρινά ότι ο χρόνιος πόνος θα εξαφανιστεί εντελώς, και εμείς δεν το κάνουμε. Ούτε υποσχόμαστε συγκεκριμένο αριθμό συνεδριών, ούτε πουλάμε μεγάλα πακέτα από την αρχή, ούτε στηριζόμαστε σε μηχανήματα και «θαυματουργές» τεχνικές. Αυτό που προσφέρουμε είναι προσεκτική αξιολόγηση, ειλικρινή εξήγηση και ένα πλάνο βασισμένο στα καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία, που προσαρμόζεται στην πορεία και στοχεύει στο να διαχειρίζεστε τον πόνο μόνοι σας.

Πότε να Δείτε Πρώτα Γιατρό: Κόκκινες Σημαίες

Η φυσιοθεραπεία είναι ασφαλής για τους περισσότερους ανθρώπους με χρόνιο πόνο. Ορισμένα σημάδια όμως χρειάζονται πρώτα γιατρό — πριν, ή αντί για, τη φυσιοθεραπεία:

• Απώλεια ελέγχου ούρων ή κοπράνων, ή μούδιασμα γύρω από τα γεννητικά όργανα, τους γλουτούς ή την εσωτερική πλευρά των μηρών — πρόκειται για επείγον περιστατικό. Πηγαίνετε αμέσως στα Τμήματα Πρώτων Βοηθειών ή καλέστε το 112.
• Αδυναμία ή μούδιασμα σε χέρι ή πόδι που χειροτερεύει.
• Ανεξήγητη απώλεια βάρους, πυρετός, νυχτερινοί ιδρώτες ή γενική αδιαθεσία μαζί με τον πόνο.
• Ιστορικό καρκίνου και νέος ή μεταβαλλόμενος πόνος.
• Συνεχής πόνος που δεν ηρεμεί με ξεκούραση ή αλλαγή θέσης, και τη νύχτα.
• Πόνος μετά από σοβαρό τραυματισμό, όπως πτώση ή ατύχημα, ειδικά σε μεγαλύτερη ηλικία ή με οστεοπόρωση.
• Ζεστές, κόκκινες, πρησμένες αρθρώσεις ή πρωινή δυσκαμψία που διαρκεί πάνω από μία ώρα, που μπορεί να δείχνουν φλεγμονώδη πάθηση.

Ο χρόνιος πόνος και η πεσμένη διάθεση συχνά πάνε μαζί. Αν ο πόνος επηρεάζει σοβαρά τη διάθεση ή τον ύπνο σας, μιλήστε και με τον προσωπικό σας γιατρό — και τα δύο αντιμετωπίζονται. Αν ποτέ κάνετε σκέψεις να βλάψετε τον εαυτό σας, επικοινωνήστε αμέσως με τον γιατρό σας ή καλέστε το 112.

Πώς Μοιάζει ένα Πλάνο για Χρόνιο Πόνο στο Right Track

1. Μια διεξοδική πρώτη αξιολόγηση — η ιστορία σας, οι στόχοι σας, πώς κινείστε και τι σας ανησυχεί.
2. Σαφής εξήγηση του τι πιστεύουμε ότι συντηρεί τον πόνο και τι είναι ασφαλές να κάνετε.
3. Κοινοί, πρακτικοί στόχοι — να περπατάτε μέχρι τη δουλειά, να κοιμάστε όλη τη νύχτα, να επιστρέψετε στο γυμναστήριο — και όχι μόνο ένας αριθμός πόνου.
4. Σταδιακό πρόγραμμα άσκησης και δραστηριότητας, με θεραπεία με τα χέρια όπου σας βοηθά να κινηθείτε.
5. Τακτικές επανεξετάσεις, με προσαρμογή του πλάνου στην ανταπόκρισή σας και λιγότερες επισκέψεις καθώς αναλαμβάνετε εσείς.
6. Συνεργασία με τον γιατρό σας όταν χρειάζονται επίσης φάρμακα, εξετάσεις ή ψυχολογική υποστήριξη.

Καλύπτεται η Φυσιοθεραπεία για Χρόνιο Πόνο από το ΓΕΣΥ;

Ναι. Η φυσιοθεραπεία για πόνο σε μύες και αρθρώσεις καλύπτεται από το ΓΕΣΥ με παραπεμπτικό από τον προσωπικό σας γιατρό ή από ειδικό γιατρό, με μικρή συμμετοχή ανά συνεδρία. Ο Antonis Petri (Αρ. Μητρώου ΓΕΣΥ: A2825) και η Alice Kazanjian (A3509) είναι εγγεγραμμένοι πάροχοι ΓΕΣΥ. Μπορείτε επίσης να κλείσετε ιδιωτικό ραντεβού χωρίς παραπεμπτικό. Ο οδηγός μας για τη φυσιοθεραπεία μέσω ΓΕΣΥ εξηγεί αναλυτικά τα παραπεμπτικά και τον αριθμό συνεδριών.

Συχνές Ερωτήσεις

Ποια είναι τα οφέλη της φυσιοθεραπείας για χρόνιους πόνους;

Η φυσιοθεραπεία σάς βοηθά να καταλάβετε γιατί κρατά ο πόνος, να ξαναχτίσετε δύναμη και αυτοπεποίθηση με άσκηση βήμα-βήμα, να επιστρέψετε σε πράγματα που αποφεύγατε και να διαχειρίζεστε μόνοι σας τις εξάρσεις. Οι εθνικές κλινικές οδηγίες του Ηνωμένου Βασιλείου συστήνουν άσκηση για τον χρόνιο πόνο χωρίς σαφή αιτία. Μεγάλες ανασκοπήσεις μελετών δείχνουν ότι μπορεί να μειώσει τον πόνο και να βοηθήσει τους ανθρώπους να κάνουν περισσότερα, με λίγες παρενέργειες. Τα οφέλη είναι συνήθως μικρά έως μέτρια. Ο στόχος λοιπόν είναι να κάνετε περισσότερα και να ζείτε καλύτερα — όχι μια εγγυημένη θεραπεία.

Τι είναι η φυσιοθεραπεία και πώς βοηθά;

Η φυσιοθεραπεία είναι ρυθμιζόμενο επάγγελμα υγείας που χρησιμοποιεί αξιολόγηση, εκπαίδευση, άσκηση και θεραπεία με τα χέρια για να βοηθήσει τους ανθρώπους να κινούνται και να λειτουργούν καλύτερα. Στον πόνο, ο φυσιοθεραπευτής εντοπίζει τους παράγοντες που τον συντηρούν, τους εξηγεί με απλά λόγια και φτιάχνει ένα βήμα-βήμα πρόγραμμα άσκησης και δραστηριότητας που σταδιακά αναλαμβάνετε εσείς.

Ποια είναι τα συνηθισμένα οφέλη της επίσκεψης σε φυσιοθεραπευτή για πόνο στη μέση;

Ο φυσιοθεραπευτής ελέγχει για προειδοποιητικά σημάδια, εξηγεί τι προκαλεί (και τι δεν προκαλεί) τον πόνο σας, σας κρατά δραστήριους αντί για ξεκούραση και σας δίνει ασκήσεις στα μέτρα σας. Οι κλινικές οδηγίες συστήνουν άσκηση και αυτοφροντίδα για τον πόνο στη μέση. Μια μεγάλη ανασκόπηση μελετών βρήκε ότι η άσκηση πιθανότατα μειώνει τον χρόνιο πόνο στη μέση σε σύγκριση με καμία θεραπεία ή τη συνήθη φροντίδα. Ο φυσιοθεραπευτής σάς βοηθά επίσης να αποφύγετε εξετάσεις και παθητικές θεραπείες που δεν χρειάζεστε.

Μπορεί η άσκηση να χειροτερέψει τον χρόνιο πόνο;

Λίγο παραπάνω πόνος όταν ξεκινάτε ή όταν ανεβαίνει η δυσκολία είναι συνηθισμένος και συνήθως υποχωρεί καθώς το σώμα προσαρμόζεται. Ένα καλό πρόγραμμα ξεκινά από επίπεδο που αντέχετε και αυξάνεται σταδιακά, ώστε οι εξάρσεις να είναι προβλεπόμενες και όχι τρομακτικές. Στις μεγάλες ανασκοπήσεις μελετών, οι περισσότερες παρενέργειες της άσκησης ήταν παροδικός μυϊκός πόνος.

Πόσο διαρκεί η φυσιοθεραπεία για χρόνιο πόνο;

Διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ο χρόνιος πόνος συνήθως αλλάζει μέσα σε εβδομάδες έως μήνες, όχι σε λίγες συνεδρίες. Θέτουμε μαζί στόχους στην πρώτη αξιολόγηση, επανεξετάζουμε την πρόοδο τακτικά και στοχεύουμε να μας χρειάζεστε όλο και λιγότερο καθώς αναλαμβάνετε το δικό σας πρόγραμμα.

Καλύπτεται η φυσιοθεραπεία για χρόνιο πόνο από το ΓΕΣΥ;

Ναι. Η φυσιοθεραπεία για πόνο σε μύες και αρθρώσεις καλύπτεται από το ΓΕΣΥ με παραπεμπτικό από τον προσωπικό σας γιατρό ή από ειδικό γιατρό, με μικρή συμμετοχή ανά συνεδρία. Το Right Track είναι εγγεγραμμένη κλινική στο ΓΕΣΥ. Μπορείτε επίσης να κλείσετε ιδιωτικό ραντεβού χωρίς παραπεμπτικό.

Πηγές & Περαιτέρω Ανάγνωση

Antonis Petri, BSc, OMPT

Ιδρυτής & Επικεφαλής Κλινικός στο Right Track Physiotherapy. Κλινικός Εκπαιδευτής στο Τμήμα Επιστημών Ζωής και Υγείας του Πανεπιστημίου Frederick. Πρώην ερασιτέχνης ποδοσφαιριστής με πάνω από μια δεκαετία στο γήπεδο, εξειδικεύεται στην αθλητική αποκατάσταση και προγράμματα επιστροφής στην κορυφαία απόδοση για αθλητές στην Κύπρο.